Klimat Warszawy

Adres: ulica Koszykowa 81

Data budowy: 1883-1886

Architekt: William Lindley

Styl architektoniczny: neogotyk

W Warszawie od połowy XIX wieku działał wodociąg Henryka Marconiego wykorzystujący wodę z Wisły. Jednak wkrótce okazał się on niewystarczający dla szybko rozwijającego się miasta. Wykonanie projektu nowych wodociągów oraz systemu kanalizacji powierzono w 1876 r. Williamowi Lindleyowi z inicjatywy Sokratesa Starynkiewicza, rosyjskiego generała, prezydenta Warszawy w latach 1875-1892. Miasto otrzymało projekty 2 lata później. W roku 1881 Starynkiewicz zatwierdził projekt w Sankt Petersburgu. Wkrótce podpisano umowę z Lindleyem i jego synem Williamem Heerleinem Lindleyem na realizację inwestycji. W miesiąc po podpisaniu umowy William Lindley wycofał się z inwestycji, a wszystkie obowiązki przekazał swojemu synowi W. H. Lindleyowi, który przez kolejne 34 lata (do 1915) nadzorował budowę całego systemu wodno-kanalizacyjnego Warszawy. Wodociąg Lindleya rozpoczął działalność w dniu 3 lipca 1886 roku.

Podczas budowy wykorzystano najnowocześniejsze rozwiązania techniczne, dopracowano wszystko w najmniejszych szczegółach. Przy budowie nawet niewielkich obiektów użyto materiałów najwyższej jakości, które poddawano kilkustopniowej kontroli. Podstawowym materiałem budowlanym była specjalnie wypalana, odporna na wilgoć cegła licówka i cegła glazurowana białą polewą. Na wielką skalę stosowano bloki z granitu i piaskowca.

Na system wodociągów warszawskich (Zakład Wodociągu Centralnego) składały się Stacja Filtrów oraz Stacja Pomp Rzecznych, gdzie z Wisły czerpano wodę i przewodami przesyłowymi kierowano na Stację Filtrów. Urządzenia Stacji Filtrów zostały przykryte ziemią pod którą znajdowały się osadniki wody surowej, sześć grup filtrów powolnych oraz zbiorniki wody czystej. Ceglane komory nakryto sklepieniami żaglowymi wspartymi na pięknych granitowych filarach. Całość przypomina wnętrze wielonawowej gotyckiej budowli (każda grupa kryje siedem zbiorników). W późniejszych latach dobudowano Zakład Filtrów Pośpiesznych. Woda ze Stacji Pomp Rzecznych po przejściu przez system filtrów była kierowana do zbiorników wody czystej, a następnie do hal pomp skąd była tłoczona do wieży ciśnień. Tu rozpoczynała się sieć wodociągowa Górnego Miasta. (Dolne Miasto, czyli Powiśle i Praga, było zasilane w wodę wypływającą bezpośrednio z filtrów).

Wieża ciśnień, wzniesiona została pod kierunkiem inżuniera Hhmanna. Jest wysoka na ok. 42 m. i stoi w najwyższym punkcie, na skraju ówczesnego miasta (w miejscu dawnej szubienicy miejskiej). Wieża była długo najwyższym budynkiem w Warszawie. Teren filtrów wznosi się na ok. 36 m nad poziom wody w Wiśle, razem daje to ok. 78 m nad poziom rzeki. Wieża u podstawy ma średnicę ok. 10,5 m, a na szczycie 9,5 m. Wieża nie posiada zbiornika. Wewnątrz biegną rury o średnicy 910 mm: dwie od strony Stacji Filtrów i dwie od strony miasta. Na wysokości ok. 26 m rury te są połączone, choć rury po stronie filtrów biegną jeszcze wyżej i są otwarte od góry. Woda pompowana pulsacyjnie z filtrów przelewała się u góry wieży z rur od strony filtrów do rur od strony miasta. Dzięki takiemu połączeniu rur likwidowano uderzenia ciśnienia wynikające ze specyfiki pracy pomp tłokowych, których pulsowanie byłoby inaczej przenoszone na ciśnienie w rurach rozprowadzających wodę po mieście, powodując wiele awarii (woda stale pulsowałaby w sieci miejskiej). W ten sposób woda przelewała się do rur od strony miasta i grawitacyjnie rozprowadzana była do sieci, a sama wysokość słupa wody w tych rurach wytwarzała ciśnienie.

Nie zdecydowano się na budowę zbiornika ponieważ zapotrzebowanie na wodę było bardzo duże i woda do zbiornika i tak musiałaby być pompowana cały czas, zatem uznano, że ten sam efekt osiągnięty zostanie dzięki samemu przelewaniu się wody między rurami. Stąd również niezbyt duże rozmiary samej wieży w stosunku do wielkości miasta. Koncept stracił rację bytu w momencie wprowadzenia pomp wirowych, które nie dają efektu pulsowania. Wieża została odłączona od systemu. W chwili obecnej same pompy nadają odpowiednie ciśnienie rozprowadzanej wodzie. W 1934 r. ostatecznie wstrzymano eksploatację wieży.

Wieża po zniszczeniach wojennych została odrestaurowana dopiero w 1996 roku. Poza tym na terenie zakładów znajdują się również inne obiekty o wartości historycznej, o dużych walorach użytkowych i estetycznych - cały zespół stacji filtrów jest wpisany do rejestru zabytków. To najpiękniejszy i najlepiej utrzymany zabytek XIX-wiecznej architektury przemysłowej w Warszawie, od kilku lat kandydat na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Źródło:

mpwik.com.pl

Zdjęcia pochodzą z serwisu wikipedia