Klimat Warszawy

Adres: ulica Jasna 10

Data budowy: 1903-1904

Architekt: Dawid Lande

Styl architektoniczny: secesja, eklektyzm

Na początku XX wieku w wyniku parcelacji terenów szpitala Dzieciątka Jezus okolica ta szybko nabrała wielkomiejskiego charakteru. Powstały wówczas nowe ulice: Sienkiewicza i Boduena, ulicę Jasną przedłużono do skrzyżowania z ulicami Zgody i Przeskok. Oprócz eleganckich kamienic wyrosły tu również znakomite budynki użyteczności publicznej jak Filharmonia Narodowa, Dom Pod Orłami czy nieistniejąca dziś siedziba wydawnictwa Gebethner i Wolff, nawiązująca do gotycko-renesansowego zamku ze strzelistymi wieżami.

Kamienica przy Jasnej 10 powstała dla Maksymiliana Harczyka według projektu łódzkiego architekta Dawida Lande. Był to dom luksusowy i badzo nowoczesny, posiadał instalację gazową i centralne ogrzewanie. W konstrukcji zastosowano stropy na stalowych belkach, co później uchroniło wyższe kondygnacje przed pożarem wywołanym przez Niemców w czasie Powstania Warszawskiego.

Fasada kamienicy jest bardzo zróżnicowana. Na każdej kondygnacji zależnie od jej funkcji zastosowano inne okna i dekoracje. Parter i pierwsze piętro mały mieć charakter handlowo - usługowy. Na parterze zaprojektowano więc wielkie witryny, nieco mniejsze okna znalazły się na pierwszym piętrze, gdzie działało II Gimnazjum Męskie im. Bolesława Prusa. Kolejne trzy kondygnacje z reprezentacyjnymi, ogromnymi mieszkaniami posiadają balkony ozdobione secesyjnymi liśćmi kasztanowca. Ostatnie piętro ma charakter mansardowy, mieścily się tu małe mieszknia w stylu kawalerek, okna są tu niewielkie. Odnajdziemy tu groźne maski, girlandy kwiatów i uskrzydlone główki kobiece.

Od trzeciego piętra zachowały się drewniane drzwi z roślinnymi ornamentami i niekiedy mosiężne dzwonki i klamki. Kute balustrady schodów mają kształt pochylonych łodyg tataraku. Kafle posadzki zdobią kwiatowe rozety. We wnętrzach mieszkań zachowały się fryzy sztukateryjne o formach roślinnych. Do czasu remontu w latach 70. XX wieku przetrwały ozdobne kaloryfery dekorowane ornametami roślinnymi. Niestety zostały zastąpione współczesnymi. Nie zachowała się również winda wyłożona mahoniowym fornirem, z kryształowym lustrem, ławeczką i szybami o secesyjnych wzorach.

Pod numerem 8 wznosiła się bliźniacza kamienica również należąca do Maksymiliana Harczyka. Niestety w czasie wojny została poważnie uszkodzona, a w czasie odbudowy uproszczona tak znacznie, że w niczym nie przypomina o swojej dawnej świetności. Zachowano jedynie liczbę pięter i wysokość kondygnacji, elewacje natomiast są całkowicie gładkie i bezstylowe, nie ma balkonów, ani żadnych dekoracji. Podobny los spotkał pobliską Filharmonię Narodową, która z jednego z najwspanialszych gmachów przedwojennej Warszawy (wzorowanym na Operze Paryskiej) zmieniła się w mało wyrafinowany, klocowaty budynek w stylu realizmu socjalistycznego.

18 sierpnia 1944 roku przy Jasnej 10 miało miejsce tragiczne wydarzenie. Grupa kilkudziesięciu osób schroniła się w bramie kamienicy na dźwięk tzw. krowy, czyli pocisku zapalającego. Niestety wpadl on wprost do bramy w wyniku czego spłonęło 35 osób. Jednym z nielicznych ocalonych był Kazimierz Lipiński, który od 1939 roku prowadził na rogu znany sklep rowerowy Ormonde. Dębowe drzwi przycisnęły go do ściany chroniąc przed płomieniami. Po wojnie na bramie zawieszono tabliczkę upamiętniającą tragedię, jednak w czasie jednego z remontów została zdjęta. Później w wyniku błędu tablicę powieszono pod numerem 12 podając błędną liczbę ofiar (46 zamiast 35) oraz nazywając zabitych powstańcami, podczas gdy była to ludność cywilna. Do dnia dzisiejszego błędu nie naprawiono. Warto jednak pamietać, że wydarzenie to miało miejsce właśnie w kamienicy Maksymiliana Harczyka przy Jasnej 10.

Na ścianie budynku możemy przeczytać, że jest to jedyna zachowana kamienica spośród kilkudziesięciu wielkomiejskich budynków, wzniesionych na rozparcelowanych terenach szpitala Dzieciątka Jezus w obrębie finansowego "city".

Bibliografia:

Szkurłat Anna: Secesja w architekturze Warszawy. Warszawa: TOnZ, 1999, s. 142-143. ISBN 83-909794-9-7.

Brykczyński Jan, Stopa Magdalena: Ostańce. Kamienice warszawskie i ich mieszkańcy. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2011, s. 52-59. ISBN 978-83-62020-18-8.