Klimat Warszawy

Adres: ulica Krakowskie Przedmieście 68

Data budowy: 1456 / 1515-1533 / 1660-1667/ 1668-1750 / 1778-1787 / 1818

Architekt: Jan z Komorowa / Tylman z Gameren / Christian Aigner

Styl architektoniczny: barok, gotyk, klasycyzm

Kościół św. Anny to kolejna, wyjątkowa świątynia przy Krakowskim Przedmieściu. Jego początku sięgają XV wieku, pomimo uszkodzen spowodowanych wojną nie został doszczętnie zniszczony jak pobliski Zamek Królewski. Jego wygląd obrazuje prawie sześć wieków zmieniającej się sztuki. Żaden budynek w Warszawie nie posiada takiej ilości elementów pochodzących z różnych epok.

Budowa kościoła rozpoczęła się w 1454 roku z inicjatywy Anny Fiodorówny, która sprowadziła z Krakowa Bernardynów. Była to niewielka budowla gotycka, do dziś zachowało się prezbiterium z absydą z tamtego okresu. Pracami kierował Jan z Komorowa. Pózniej przy kościele stanął klasztor. 

Już w 1507 obydwie budowle spłonęły,  wkrótce odbudowane nie miały jednak szczęścia zbyt długo. Kolejne, już umyślne podpalenie w 1515r. strawiło nie tylko świątynię i klasztor, ale i całe przedmieście (jeszcze wtedy czerskie).  Warto dodać, że w latach 1513-1514 wybudowano skrzydło łączące klasztor z kościołem. Do dziś można podziwiać zachowane z tego okresu sklepienia kryształowe i krzyżowo-żebrowe.

Odbudowę po pożarze w 1515 ukonczono po 18 latach w 1533r. Fundatorami byli Anna Radziwiłłówna, Beata z Tęczyńskich Odrowążowa i Jan Lubrański biskup poznański. Powiększono wówczas również klasztor. Ustalone przez Jana z Komorowa formy architektoniczne zostały utrwalone przez jego kontynuatorów: Uriela z Grabowa, Innocentego Costenusa, Feliksa z Kościana, Franciszka Strolla i Bartłomieja z Warszawy. Wnętrza gotyckiej świątyni zdobiły freski, liczne ołtarze, ambona, organy i co raz to kolejne nagrobki i epitafia.

Kościół zyskał na znaczeniu tak bardzo, że przedmieście na którym się wznosił zyskało miano bernardynskiego lub krakowskiego.

W  1578 roku przed kościołem margrabia Jerzy Fryderyk von Ansbach złożył hołd lenny Stefanowi Batoremu. W tym samym roku bullą papieską wprowadzono tu bractwo św. Anny, podniesione w 1586 roku do rangi arcybractwa.

W latach 1578-1584 wybudowano murowaną dzwonnicę z fundacji królowej Anny, ze sławnymi na cały kraj dzwonami.

W  1611 roku margrabia brandenburski, Jan Zygmunt Hohenzollern złożył przed kościołem hołd lenny Zygmuntowi III Wazie. W czasie potopu szwedzkiego budowla nie została zniszczona, jednak już wkrótce w czasie najazdu wojsk Rakoczego (przewodzącego Węgrom, Włochom i Kozakom sprzymierzonym ze Szwedami) wnętrza podpalono niszcząc cenne dzieła sztuki. Runęły też niektóre ściany i sklepienia. Odbudowa rozpoczęła się w 1663 roku.

W latach 1658-1667 oraz 1668-1750 mamy do czynienia z dwiema znaczącymi przebudowami kościoła w stylu barokowym. Z pierwszym etapem związane są osoby dwóch włoskich architektów: Giovanniego Battisty Gisleniego (wnętrza) oraz Tytusa Liwiusza Boratini (formy zewnętrzne). Z drugim okresem zmian związany był przede wszystkim Tylman z Gameren. W latach 1750-1753 barokowy wystrój uzyskują wnętrza. Późnobarokowe polichromie wykonał bernardyn ks. Walenty Żebrowski.

W latach 1778-1788 z inicjatywy Stanisława Kostki Potockiego i króla Stanisława Augusta kościół przebudowano według projektu Christiana Aignera.  Fasada uzyskała wówczas formy barokowo-klasycystyczne. Obecna dzwonnica zbudowana została w 1818 roku w stylu neorenesansowym. Po 1830 powstała kaplica Loretanska.

W czasie II wojny światowej kościół spłonął, zniszczony został dach, jednak przetrwały mury i dzwonnica. Renowacja miała miejsce w latach 1946-1962. Jest na pewno jednym z najważnieszych zabytków Warszawy, widocznym już na najstarszych rycinach przedstawiających widok miasta od strony Pragi. Warto podkreślić, że posiada zachowane, oryginalne elementy gotyckie z XV wieku (prezbiterium), co jest fenomenem w skali miasta.

Bibliografia:

Kaczmarzyk Dariusz: Kościół Św. Anny. Warszawa: PWN, 1984. ISBN 83-01-04206-0.