Klimat Warszawy

Adres: Plac Małachowskiego 1

Data budowy: 1777-1781

Architekt: Szymon Bogumił Zug

Styl architektoniczny: klasycyzm

Ewangelicy w Warszawie pojawiali się na początku Reformacji, jednak praktyki religijne inne niż rzymskokatolickie zostały zabronione przez Janusza III Mazowieckiego. Za panowania Stefana Batorego, pod nieobecność króla ewangelicy zostali wypędzeni z kraju po wybuchu buntu przeciw innowiercom. Uzyskali wolność wyznania w 1768 roku w ramach postanowień sejmu. W 1885 roku w Warszawie powołano do życia pierwszą parafię, której proboszczem został ks. Scheidemantel. 15 stycznia 1777 roku parafia dostała przywilej królewski, który zezwalał na zbudowanie swojej świątyni.

Stanisław August wybrał projekt Szymona Bogumiła Zuga, który nie przewidywał jednak wieży: „Wiedział albowiem Stanisław August, że wieże na kościele innowierców stałyby się powodem zgorszenia dla duchowieństwa katolickiego”. 24 kwietnia tego samego roku rozpoczęto budowę kościoła. Uroczystość położenia kamienia węgielnego miała miejsce w 1778 roku. Zjawili się wówczas posłowie Anglii, Danii, Prus i Rosji. Przedstawicielem króla polskiego był kasztelan łęczycki, gen. major wojsk koronnych Tadeusz Lipski. Pierwszym pastorem warszawskiego zboru był ks. Teofil Ringeltaube, a po nim ks. Fryderyk Cerulli.

Za ołtarzem znalazła się tablica z napisem: „Za panowania Stanisława Augusta ojca Ojczyzny, kiedy Rzeczpospolita uspokojona, a swobodne wykonywanie obrzędów religijnych na nowo prawem publicznym zabezpieczone zostało, położono dnia 4 V 1778 r. pierwszy kamień pod budujący się kościół poświęcony w stolicy ku odbywaniu publicznych nabożeństw wyznania augsburskiego”.

30 grudnia 1781 roku miało miejsce uroczyste otwarcie i poświęcenie kościoła ewangelicko-augsburskiego Św. Trójcy w Warszawie. Był najwyższą budowlą w mieście, mierzył 58 metrów stojąc w dodatku w najwyższym punkcie. Ołtarz, ambona i organy umieszczone były w jednym pionie naprzeciw wejścia, inaczej niż obecnie.

Zbór słynął ze wspaniałych koncertów. W kwietniu 1825 roku w obecności cara Aleksandra I, Fryderyk Chopin dał koncert gry na choralionie. Prezesami kolegium kościelnego byli zasłużeni Polacy, m.in.: Piotr Tepper, Samuel Lindego, Wilhelm Malcz, Wojciech Gerson.

Pod koniec XIX wieku powstały dekoracje witrażowe, a w 1901 oświetlenie gazowe. Znalazły się tu organy firmy „E.F. Walker i Ska”. Podczas I wojny światowej okupanci niemieccy skradli miedzianą blachę i dzwony na potrzeby wojska. Nowe dzwony wykonano w fabryce Karola Schwabego w okresie międzywojennym. Wtedy również powstały kolejne witraże.

8 maja 1932 roku miały miejsce uroczystości z okazji 150 lecia poświęcenia kościoła, na które przybył prezydent Rzeczpospolitej Polski Ignacy Mościcki. W kolejnych latach kopuła odzyskała miedzianą blachę, a krzyż został pozłocony.

We wrześniu 1939 roku kościół został prawie spalony, a wielu księży ewangelickich trafiło do obozów koncentracyjnych. Do środka runęła wówczas płonąca kopuła i spłonęło całe wyposażenie. W czasie powstania, świątynia została niemal doszczętnie zniszczona. W 1945 roku rozpoczęto procedurę odbudowy według planów Teodora Burszego, jednak w 1951 Ministerstwo Kultury przeznaczyło budynek na salę koncertową. Kopułę ukończono w 1953 roku, a w 1956 zwrócono kościół Parafii Ewangelicko – Augsburskiej w Warszawie. Pierwsze nabożeństwo odbyło się w listopadzie tego samego roku, choć świątynia była nadal remontowana.

22 czerwca 1958 roku poświęcono odbudowany kościół. Otwarcia dokonał ks. Zygmunt Michelis, a poświęcenia ks. bp Karol Kotula, głowa Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce,  wraz z ks. bp. Hansem Lilje, zwierzchnikiem Zjednoczonego Kościoła Ewangelicko-Luterańskiego Niemiec. W 1961 roku wdowa po Janie Wedlu ufundowała witraże w podłużnych oknach po obu stronach ołtarza. Fundatorką pozostałych witraży była Cecylia Dudzińska, ukończono je w 1994.

12 maja 1966 roku podpisano tu dokument o wzajemnym uznaniu sakramentu Chrztu Św. przez większość Kościołów członkowskich PRE oraz Kościół rzymskokatolicki. W 1970 roku na zachodniej ścianie wmurowano tablicę projektu Aliny Bursze, upamiętniającą Polaków, którzy zginęli w czasie wojny. W 1981 minęło 400 lat warszawskiego ewangelicyzmu. W 1991 roku odbyły się tu nabożeństwa z udziałem papieża Jana Pawła II.

W drugiej połowie XIX w. krzyż na kopule posłużył za punkt bazowy o współrzędnych 0,0 lokalnego układu geodezyjnego miasta, ale również za punkt centralny sieci triangulacyjnej I rzędu, przy tworzeniu planów miasta Lindley'a. Średnica kopuły jest jedną z największych na świecie, wynosi 34 m.

Bibliografia:

Strona www.trojca.waw.pl, dostęp 4.11.2009.