Klimat Warszawy

Adres: Plac Grzybowski 3/5

Data budowy: 1862-1883

Architekt: Henryk Marconi

Styl architektoniczny: neorenesans

Ta największa z zabytkowych, warszawskich świątyń brała udział w wielu dramatycznych wydarzeniach i wpisała się na stałe w historię Warszawy. Jej dzieje ściśle związane są z dwiema egzystującymi niegdyś obok siebie kulturami, polską i żydowską. Tutaj przy niegdyś tętniącym życiem placu Grzybowskim krzyżowały się polskie i żydowskie ścieżki. Trudno w to uwierzyć patrząc dziś na ten kompletnie martwy obszar miasta. Przed wojną był to wielki plac targowy. Plany budowy kościoła powstały już w XVII wieku, kiedy teren ten był jeszcze podwarszawską jurydyką zwaną Grzybowem (od nazwiska właściciela Jana Grzybowskiego).

W XIX wieku przystąpiono do realizacji planu. 7 lipca 1856 r. hrabina Gabryjela Zabiełło w ramach darowizny odstąpiła swoją posiadłość Zgromadzeniu Księży Misjonarzy. Przedtem stał tu pałac Gutakowskich. Hrabina dołożyła 12 tysięcy rubli na rozpoczęcie budowy świątyni, która jej zdaniem powinna być monumentalnych rozmiarów. Henryk Marconi, którego projekt wybrano, wzorował się na Kościele Świętej Justyny w Padwie. Stworzył największy w Warszawie do niedawna kościół. Prace budowlane trwały 30 lat, a wspaniałą, neorenesansową świątynię konsekrowano w 1883 r.

W 1939 r. w wyniku działań wojennych zawaliły się sklepienia co doprowadziło do zasypania kościoła w dolnej części, spłonęły organy, a dzwony pod wpływem temperatury stopiły się. W czasie wojny był jednym z trzech kościołów, które znalazły się na terenie getta. Służył on wówczas chrześcijanom pochodzenia żydowskiego. Ks. Prałat Marceli Godlewski pomagał wtedy Żydom ukrywając ich w świątyni, co ciekawe, przed wojną znany był ze swego antysemityzmu. Na plebani kryjówkę znaleźli Zamenhofowie i prof. Ludwik Hirszfeld.

W 1943 r. kościół znalazł się poza gettem. Został znacznie uszkodzony w czasie powstania, odbudowano go w dużej mierze dzięki wsparciu finansowym ze strony Żydów. Niestety w czasach PRL nowi planiści miasta wybudowali dokoła wysokie bloki, zasłaniając go. Niegdyś był dominującą w tej okolicy budowlą.

Kościół zbudowany został na planie krzyża łacińskiego. Jest trójnawowy z kopułą na przecięciu ramion krzyża, ogromnym prezbiterium i ołtarzem głównym. Z boku znajduje się kaplica Matki Bożej. Marconi zaprojektował piękny portyk i dwie efektowne wieże.

Wnętrza mogą pomieścić 8000 wiernych. W tympanonie znajduje się rzeźba Jana Wojdygi "Chrystus Pan ogłaszający Osiem Błogosławieństw", jest powojenną rekonstrukcją rzeźby z 1893. Wnętrza kryją cenny Ołtarz Główny, pochodzący z 1880 oraz XIX wieczne obrazy Henryka Siemiradzkiego "Zmartwychwstanie Chrystusa" i Wojciecha Gersona "Wszyscy Święci" (w prezbiterium).

Kuta w żelazie ambona wykonana została przez Apoloniusza Nieniewskiego i Józefa Piusa Dziekońskiego w 1889 w fabryce W. Gostyński i S-ka. Warto też wymienić Kaplicę Niepokalanego Poczęcia NMP z 1875 oraz zakrystię, w której znajduje się lawatarz z 1890 oraz tablice i rzeźby z przełomu XIX/XX wieku.

Kościół Wszystkich Świętych warto też obejrzeć po zmroku, kiedy jest iluminowany. Na tle rozświetlonych wieżowców Śródmieścia wygląda bardzo interesująco.

Bibliografia:

Strona www.wszyscyswieci.pl, dostęp 11.04.2009.