Klimat Warszawy

Adres: ulica Krakowskie Przedmieście 26/28

Data budowy: 1630-1642 / 1737-1739 / 1820-1830 / 1945-1954

Architekt: Jan Trevano / Jan Zygmunt Deybel, Jan Joachim Daniel Jauch, Carl Fridrich Poeppelman / Hilary Szpilowski, Wacław Ritschel / Piotr Biegański

Styl architektoniczny: klasycyzm

Początki pałacu sięgają XVI wieku, wówczas powstała tu rezydencja monarsza Villa Regia. Budowa rozpoczęła się z inicjatywy króla Władysława IV, który odziedziczył te ziemie po swojej ciotce Annie Wazównie. Była to ulubiona rezydencja króla, gdzie spędzał praktycznie całą wiosnę i lato każdego roku. Autorem projektu był prawdopodobnie Jan Trevano. Była to renesansowa rezydencja z dwoma dziedzińcami i dwoma ogrodami. Dolny ogród u podnóża skarpy urządzono w formie zwierzyńca. Oprócz zwierzyny łownej znajdowały się tu również lwy i tygrysy. Reprezentacyjna część pałacu była zwrócona ku Wiśle.

Przebudowy dokonał następca tronu po Władysławie IV, Jak Kazimierz, od którego pochodzi dzisiejsza nazwa rezydencji. Pałacu nie oszczędzili Szwedzi w czasie najazdu na Polskę. Po Potopie pałac był jednak jedynym budynkiem królewskim, który nadawał się do szybkiej odbudowy na miejsce zamieszkania dla króla powracającego z wojennej wyprawy z żoną Ludwiką Marią. Projektantami tej odbudowy byli Izydor Affait starszy lub Tytus Burattini, nie ma pewności, który z nich był właściwym autorem projektu.

W kolejnych latach pałac przeszedł na własność Jana III Sobieskiego, który jednak rzadko tu bywał. W 1695 roku wybuchł pożar, który pozostawił tylko okopcone ruiny. W końcu zrujnowana rezydencja została własnością króla Augusta II, od dawna nią zainteresowanego. Odbudowy dokonał jednak późniejszy właściciel, minister gabinetu saskiego hr. Aleksander Józef Sułkowski w latach 1737-1739. Budowla przyjęła formę drezdeńskiego późnego baroku i francuskiego rokoka.

Kolejnym właściciele pałacu był Stanisław August Poniatowski w latach 1765-1766. Niedługo potem dokonano kolejnej, znacznej przebudowy wnętrz według projektu Dominika Merliniego. Król przeznaczył rezydencję na siedzibę Szkoły Rycerskiej, w której kształcili się m.in. Tadeusz Kościuszko i Julian Ursyn Niemcewicz.

W 1814 roku miał miejsce pożar, ktory strawił budynki koszar, jednak sam pałac udało się uratować. Niedługo po tym z inicjatywy Stanisława Staszica wybudowano dwa boczne skrzydła w stylu klasycystycznym według projektu Jakuba Kubickiego. Po ich ukończeniu w 1816 roku powstał jeden z najpiękniejszych założeń reprezentacyjnych w Warszawie z wielkim dziedzińcem honorowym. W tym samym roku pałac został siedzibą Szkoły Głównej przekształconej potem w Uniwersytet Warszawski.

W 1824 roku dokonano przebudowy pałacu w stylu klasycystycznym, za autorów projektu podaje się dwa nazwiska wykładowców Uniwersytetu: Hilarego Szpilowskiego i Wacława Ritschela. Elewacja frontowa otrzymała efektowny portyk kolumnowy. Fronton portyku ozdobiła płaskorzeźba Appolina w otoczeniu Poezji i Astronomii, prawdopodobnie autorstwa Pawła Malińskiego. Prace trwały do 1830 roku.

W latach 1818-1822 wybudowano dwa klasycystyczne pawilony równoległe do Krakowskiego Przedmieścia. Autorem projektu byl Michał Kado. W latach 1840-1841 powstał kolejny pawilon autorstwa Antoniego Corazziego z przeznaczeniem na siedzibę gimnazjum realnego, a potem Szkoły Głównej. Pod koniec XIX wieku powstała Biblioteka, a w 1910 roku brama wjazdowa. Ostatnim budynkiem jaki tu powstał było Audytorium Maximum w latach 30. XX wieku.

W czasie II wojny światowej pałac Kazimierzowski spłonął, odbudowy dokonano w latach 1945-1954 według projektu Piotra Biegańskiego. Elewacji frontowej praktycznie nie zmieniono, nie przywrócono jednak balustradowej attyki. Wnętrza otrzymały układ zbliżony do tego z 1830. Elewacje boczna i tylna otrzymały kształt jak na obrazach Canaletto. Na tyłach przywrócono m.in. tarasy na arkadach pomiędzy ryzalitami. Obecnie pałac jest siedzibą rektora oraz muzeum Uniwersytetu Warszawskiego.

Na skarpie za pałacem stoi armata na pamiątkę udziału studentów w wojnach o niepodległość w latach 1918-1920. Pałac był również plenerem wielu polskich filmów, m.in.: "Przedwiośnia" Filipa Bajona.

Bibliografia:

Jaroszewski Tadeusz S.: Księga Pałaców Warszawy. Warszawa: Interpress, 1985. ISBN: 83-223-2047-7.

Fijałkowski W.: Szlakiem warszawskich rezydencji i siedzib królewskich. Warszawa: PTTK "Kraj", 1990.