Klimat Warszawy

Adres: ulica Krakowskie Przedmieście 46/48

Data budowy: 1643-1655 / 1694-1705 / 1755-1762 / 1818-1819

Architekt: Constantino Tencalla / Augustyn Locci, Karol Ceroni, Andrzej Jeziornicki /  Jan Zygmunt Deybel / Chrystian Piotr Aigner

Styl architektoniczny: klasycyzm

Budowę pałacu rozpoczęto w 1643r. z inicjatywy hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego. Projektantem pałacu był Constantino Tencalla, nadworny architekt króla Władysława IV, autor m.in. kolumny Zygmunta. Koniecpolski zmarł w 1646r., a prace dokończył jego syn, Aleksander. Pierwotnie był to barokowy pałac w stylu rezydencji genueńskich. Był to pierwszy warszawski pałac, który posiadał ogród typu włoskiego, schodzący po skarpie do przystani dla statków nad rzeką. Budowlę wzniesiono na planie wydłużonego prostokąta z obustronnymi, skrajnymi ryzalitami.

Po Aleksandrze posiadłość odziedziczył jego syn Stanisław. Następnymi właścicielami była rodzina ks. Lubomirskich, która rezydowała tu w latach 1661-1685. W 1685r. pałac przeszedł na własność rodziny ks. Radziwiłłów.

Znacznej przebudowy rezydencji dokonano w latach 1755-1762 według projektu Jana Zygmunta Deybla. Wybudowano skrzydła boczne, a pałac otrzymał formy późnego baroku. W tej formie został uwieczniony w słynnym planie Warszawy sporządzonym w 1762r. przez Pierre Ricaud de Tirregaille`a.

Najbardziej znanym z Radziwiłłów zamieszkujących tu był książe Karol Radziwiłł zwany „Panie Kochanku”. Byl wojewodą wileńskim o doskonałym pochodzeniu i nazwisku, jednak bez wykształcenia i o wyjątkowo konserwatywnych poglądach. Był bardzo popularny wśród drobnej szlachty dzięki swojej rozrzutności i ekstrawagancjom. Badacz historii Warszawy, Kazimierz Władysław Wójcicki opisuje anegdotę, jakoby Karol Radziwiłł przybył na zamek karetą zaprzężoną w cztery niedźwiedzie. Pomysł swój wziął od „litewskiego niedźwiedzia”, jak go nazywano na dworze królewskim.

W latach 1768-1778 w sali balowej pierwszego piętra działał teatr zaadaptowany przez Franciszka Ryxa, który wynajmował wówczas posiadłość. W teatrze specjalną lożę miał król Stanisław August Poniatowski. W 1778r. odbyła się tutaj premiera pierwszej polskiej opery "Nędza uszczęśliwiona", skomponowanej przez Macieja Kamińskiego.

W 1818r. rodzina Radziwiłłów sprzedała pałac na potrzeby Królestwa Polskiego z przeznaczeniem na siedzibę ówczesnego namiestnika, gen. Józefa Zajączka. Zajączek ostatecznie okazał się jedynym namiestnikiem który  tu mieszkał.

tutaj w lutym 1818r. swój pierwszy koncert dał ośmioletni Fryderyk Chopin na koncercie zorganizowanym przez Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności.

W latach 1818-1819 przeprowadzono gruntowną przebudowę rezydencji według projektu Chrystiana Piotra Aignera. Pałac otrzymał formy klasycystyczne i został powiększony. Boczne skrzydła przedłużono do linii zabudowy Krakowskiego Przedmieścia. Architekt przebudował również apartamenty pierwszego i drugiego piętra oraz stworzył reprezentacyjną klatkę schodową. Parteru nie przebudowywano z powodu masywnych sklepień, a elewację frontową zaprojektowano w porządku korynckim. Od strony ogrodu elewacje przybrały formy renesansowe. Najbardziej efektowna była sala balowa na pierwszym piętrze sięgająca drugiej kondygnacji. Aigner współpracował z wieloma artystami wśród których znaleźli się m.in.: Camillo Landini, włoski rzeźbiarz, twórca lwów od strony Krakowskiego Przedmieścia oraz malarz Nicola Monti, dekorujący jedno z wnętrz na parterze. 

Jeśli chodzi o wygląd zewnętrzny, pałac przetrwał wojnę niemal nienaruszony. Wnętrza pierwszego i drugiego piętra uległy zniszczeniu w wyniku pożaru 22 lutego 1852r. Odtworzono je pod kierunkiem Alfonsa Kropiwnickiego, na attyce ustawiono osiem odtworzonych figur alegorycznych, dwie skrajne figury ocalały w pożarze. W świeżo odbudowanym pałacu w 1856r. urządzono wielki bal dla cara Aleksandra II.

W czasie powstania listopadowego w pałacu mieszkał jego dyktator gen. Józef Wybicki. W 1879r. w sali kolumnowej wystawiono po raz pierwszy w Warszawie obraz Jana Matejki "Bitwa pod Grunwaldem".

W późniejszym czasie władze rosyjskie dokonywały wielu tragicznych zmian we wnętrzach, łącznie z przebijaniem kolejnych przejść między pokojami bez poszanowania zabytku. Zniszczono wówczas wielką sień na parterze przez podzielenie jej na kilka mniejszych pomieszczeń. Na dziedzińcu postawiono pomnik namiestnika carskiego Iwana Paskiewicza-Erywańskiego, który usunięto dopiero w 1917r.

W latach 1918-1921 przeprowadzono restaurację gmachu pod kierunkiem Mariana Lalewicza, który przywrócił mu jego dawny charakter, nawiązując do projektów Chrystiana Piotra Aignera. W 1924r. do pałacu przyłączono neorenesansową kamienicę pod numerem 50 sąsiadującą z północnym skrzydłem. Pałac przeznaczony był wówczas dla Prezydium Rady Ministrów Odrodzonej Polski.

W czasie okupacji niemieckiej urządzono tu „Deutsches Haus”. Przekształcono wówczas bardzo niekorzystnie niektóre wnętrza. Powojenna restauracja prowadzona była w latach 1947-1952. W pałacu umieszczono Prezydium Rady Ministrów Rzeczpospolitej Ludowej.

Tutaj w 1955r. rozpoczęła się konferencja dotycząca pokoju w Europie zakończona podpisaniem Układu Warszawskiego.

W 1965r. na dziedziniec powrócił pomnik Józefa Poniatowskiego, stanowiący nowy odlew rzeźby zniszczonej w czasie wojny przez Niemców. Oryginalną rzeźbę wykonał duński rzeźbiarz Bartel Thorvaldsen.

Od 1994r. pałac Namiestnikowski jest siedzibą Prezydenta Polski. Pierwszym prezydentem, który tu zamieszkał był Lech Wałęsa, który przeniósł się tu ze swojej dotychczasowej siedziby w Belwederze. Drugą kondygnację pałacu Prezydenckiego zajmują prywatne apartamenty prezydenta i jego rodziny.

Bibliografia:

Jaroszewski Tadeusz S.: Księga Pałaców Warszawy. Warszawa: Interpress, 1985. ISBN: 83-223-2047-7.