Klimat Warszawy

Adres: ulica Zielna 39

Data budowy: 1908

Architekt: Bronisław Brochowicz-Rogoyski

Styl architektoniczny: modernizm

Budynek wzniesiony został przez Szwedzkie Towarzystwo Telefonów Cedergren. Był to pierwszy w Warszawie "drapacz chmur". Określenie to może dziś śmieszyć, jednak w tamtych czasach budynek PASTy był najwyższym budynkiem w imperium rosyjskim i jednym z najwyższych w Europie. Zastosowanie konstrukcji żelbetowej szkieletowej było techniką wówczas bardzo nowoczesną.

Modernistyczny wieżowiec przypominał gotycko-romańską wieżę, wnętrza zaprojektowano w stylu secesyjnym. Do budynku przylega mniejszy budynek o elewacji licowanej ciosami wapiennymi. Można tu odnaleźć elementy w stylu renesansowym i barokowym. Na ostatnim, cofniętym piętrze znajdowała się centrala telefoniczna. Tutaj mieściła się pierwsza siedziba towarzystwa Cedergren. W 1922 r. obydwa budynki zostały przejęte przez Polską Akcyjną Spółkę Telefoniczną. Wówczas pojawiła się nazwa Past, od skrótu nazwy spółki.

W czasie powstania budynek okupowany był przez Niemców. Wyposażeni w broń maszynową z najwyższych pięter strzelali do powstańców i mieszkańców miasta. Powstańcy przygotowywali się do zdobycia Pasty. 15 sierpnia 1944 r. odcięto dopływ prądu i wody. Potem na podstawie informacji uzyskanych od pracownika centrali telefonicznej podkopano się do piwnic budynku.

W nocy z 19 na 20 sierpnia oddziały batalionu AK "Kiliński" pod dowództwem Henryka Roycewicza rozpoczęły natarcie. O 2.30 w nocy przez wyłomy w bocznych ścianach przy pomocy motopompy w ciągu minuty wlano do środka 1000 litrów mieszanki ropy i benzyny. Niemcy ugasili pożar, jednak zaczął się bój o każde pomieszczenie budynku. Wcześniejsze próby zdobycia wieżowca się nie powiodły. Na drugim piętrze powtórzono akcję z mieszanką ropy i benzyny przez co gmach stanął w płomieniach. Z czasem ostrzał z górnych pięter osłabł, a polscy żołnierze spostrzegli grupę Niemców uciekających w stronę Ogrodu Saskiego. Jeden z nich został schwytany i zmuszony do udzielenia informacji, gdzie znajduje się reszta Niemców. Ci ukrywali się w piwnicach, zostali zaatakowani przez polskie oddziały granatami i miotaczami ognia. Niemcy się poddali, a polskie oddziały wzięły do niewoli 115 jeńców.

W akcji zginęło 8 powstańców. Budynek do końca powstania pozostawał w polskich rękach, a na dachu już 20 sierpnia wywieszono polską flagę.

Po wojnie Pastę odbudowano, jednak w uproszczonej formie. Zrezygnowano z wielu elementów dekoracyjnych. Na dachu budynku znajduje się podświetlany nocą znak Polski Walczącej. Cały wieżowiec jest iluminowany. Sąsiedni budynek zachował swoją kamienną elewację, a kilka lat temu został odrestaurowany. Pasta jest jednym z najważniejszych budynków-symboli Powstania Warszawskiego. 9 listopada 2000 r. Premier Jerzy Buzek przekazał symboliczne klucze do gmachu „PAST'y” specjalnie powołanej Fundacji Polskiego Państwa Podziemnego. Stało się to po kilku latach starań polskich kombatantów o prawo do użytkowania Pasty.