Klimat Warszawy

Adres: Plac Teatralny 1

Data budowy: 1825-1833 / 1965

Architekt: Antonio Corazzi / Bohdan Pniewski

Styl architektoniczny: klasycyzm

Historia teatru w Polsce sięga czasów królewicza Zygmunta IV Wazy. W 1628 roku sprowadził on do Polski pierwszą trupę operową. Opera powstała we Florencji 20 lat wcześniej. Gdy w 1632 roku Zgmunt został królem, urządził na Zamku Królewskim scenę teatralną.

Pod koniec XVII wieku przedstawienia operowe wznowił Jan III Sobieski. Podobne działania prowadzili później królowie August II Mocny i August III, który zainicjował budowę pierwszego gmachu operowego, tzw. Opernhausu. Rozkwit opery, teatru i baletu przypada na okres panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, czyli na lata 1764-1795.

Od 1744 roku przedstawienia grano w Pałacu Radziwiłłowskim na Krakowskim Przedmieściu, czyli w obecnym Pałacu Prezydenckim. 11 lipca 1778 r. miała miejsce premiera pierwszej polskiej opery w wykonaniu polskich aktorów „Nędza uszczęśliwiona” Macieja Kamieńskiego z librettem Wojciecha Bogusławskiego wg komefii Franciszka Bohomolca. Ten moment to narodziny Opery Narodowej w Polsce.

Pod koniec XVIII wieku wzniesiony został nowy budynek teatralny na Placu Krasińskich. Z czasem gmach zaczęto nazywać Teatrem Narodowym. Przedstawienia grano tu w latach 1779-1833. Tutaj występował Wojciech Bogusławski, którego dziś nazywamy ojcem polskiego teatru narodowego. Bogusławski był aktorem, śpiewakiem, reżyserem, dramaturgiem i antreprenerem. W nowym gmachu na Placu Krasińskich w 1785 r. działalność rozpoczął również polski zespół Tancerzy Jego Królewskiej Mości, kierowany przez dwóch baletmistrzów: François Gabriela Le Doux z Paryża i Daniela Curza z Wenecji. Wkrótce balet warszawski zyskał europejską renomę.

Imponujący gmach Teatru Narodowego i Opery Narodowej został wzniesiony w latach 1825-1833. Otwarcie miało miejsce 24 lutego 1833 roku, zagrano na nim "Cyrulika sewilskiego" Gioacchina Rossiniego. Autorem projektu tego wspaniałego gmachu był Antonio Corazzi, którego wiele klasycystycznych dzieł możemy dziś podziwiać w Warszawie. W czasach, gdy Polska była pod zaborami, czyli w latach 1795-1918 Teatr Narodowy pełnił ważną kulturalną i polityczną rolę. Wystawiano tu utwory polskich twórców, tutaj swoją prapremierę miały dwa wybitne dzieła Stanisława Moniuszki: „Halka” (1858) oraz „Straszny Dwór (1865). Wystawiano opery Władysława Żeleńskiego, Ignacego Jana Paderewskiego czy Karola Szymanowskiego, przedstawienia baletowe Romana Turczynowicza, Piotra Zajlicha czy Felika Parnella. Przez cały czas grano jednocześnie najważniejsze dzieła światowej opery i baletu.

Sam Plac Teatralny tętnił życiem. Naprzeciwko Teatru znajdował się Ratusz oraz kościół. Plac pełnił rolę kulturalnego centrum miasta, znajdowały się tu najlepsze cukiernie, restauracje, sklepy i winiarnie. Odbywały się tu parady, zabawy karnawałowe i koncerty.

W czasie II wojny światowej gmach teatru został niemal doszczętnie zniszczony, zachowała się jedynie klasycystyczna fasada. W tych wnętrzach w czasie powstania w 1944 r. hitlerowcy rozstrzeliwali miejscową ludność. Przypomina o tym tablica wmurowana w ścianę z prawej strony głównego portyku.

Zrujnowany gmach odbudowano pod kierunkiem Bohdana Pniewskiego w 1965 roku. Uroczysty koncert otwierający ponownie Teatr Narodowy odbył się 19 listopada 1965 r. Budynek wkrótce stał się jednym z najokazalszych, najnowocześniejszych i najlepiej wyposażonych budynków teatralnych w Europie. Grano tu przedstawienia polskie, niekoniecznie na rękę ówczesnym władzom państwowym. To tutaj wystawiono i zakazano wystawiania „Dziadów” Adama Mickiewicza, co dało początek Wydarzeniom Marcowym 1968r.

Fasadę frontową wieńczy piękna rzeźba przedstawiająca opiekuna sztuk Apollina, kierującego czterokonnym rydwanem. Powstała dopiero kilka lat temu, odsłonięcie miało miejsce w 2002 roku. Jest to rzeźba, którą zaprojektował już Corazzi, jednak jej wzniesienie uniemożliwił wybuch i upadek Powstania Listopadowego. Zrezygnowano z umieszczania rzeźby na szczycie budynku z rozkazu feldmarszałka rosyjskiego. Prawie 200 lat piedestał był pusty, rzeżba trafiła na niego z inicjatywy ówczesnego dyrektora Teatru Wielkiego - Opery Narodowej, Waldemara Dąbrowskiego. Wykonana została przez profesorów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, rektora Adama Myjaka i dziekana Wydziału Rzeźby Antoniego Janusza Pastwy.

Sala im. Stanisława Moniuszki posiada widownię na 1841 miejsc, jest największą sceną operową świata, mierzy 36,5 m szerokości, 57,6 m głębokości i 34,4 m wysokości. Widownia jest pięciokondygnacyjna, wnętrza zdobią rzeźby, marmury, kryształowe żyrandole, mozaikowe podłogi i szerokie schody.

Druga, kameralna scena znajduje się w Sali Emila Młynarskiego, posiada widownię na 248 miejsc. Na pierwszym piętrze znajduje się jedyne w Polsce Muzeum Teatralne. Na placu przed gmachem stoją pomniki Wojciecha Bogusławskiego i Stanisława Moniuszki dłuta Jana Szczepkowskiego.

Teatr Wielki kontynuuje swoje ponad 200-letnie tradycje. Do klasyki światowej granej tu należą dzieła takich twórców jak: Beethoven, Bellini, Berg, Bizet, Borodin, Czajkowski, Donizetti, Gounod, Massenet, Mozart, Offenbach, Prokofiew, Puccini, Rossini, Richard Strauss, Szostakowicz, Verdi i Wagner. Cały czas grane są dzieła polskich wybitnych kompozytorów: Stanisława Moniuszki, Krzysztoda Pendereckiego, czy Karola Kurpińskiego. Z warszawskim zespołem baletowym pracowali m.in.: Adret, Alicia Alonso, Béjart, Butler, Cullberg, Grigorowicz, Lacotte, Lazzini, Lifar, van Manen, Massine jr, Méndez, Messerer, Neumeier, Rodrigues, Siergiejew, Walter, Winogradow, Yuriko i choreografowie polscy: Leon Wójcikowski, Stanisław Miszczyk, Witold Gruca, czy Emil Wesołowski. Spektakle operowe i baletowe odbywają się codziennie, od wtorku do niedzieli, od października do czerwca, czyli przez cały sezon artystyczny. W budynku działa wiele instytucji kulturalnych, restauracji, klubów i kawiarni, jak również sklepów.