Klimat Warszawy

Adres: Aleje Jerozolimskie 7

Data budowy: 1928-1931

Architekt: Rudolf Świerczyński

Styl architektoniczny: modernizm

Budowę gmachu Banku Gospodarstwa Krajowego rozpoczęto 21 maja 1928r. według wyłonionego w konkursie projektu Rudolfa Świerczyńskiego. Prace prowadziła firma „Przedsiębiorstwo Robót Budowlanych H. Sosonko i W. Wojciechowski Inżynierowie”.

Do wykonania elewacji o 4100m² użyto 370m³ andezytu małopolskiego. Jest to kamień pochodzenia wulkanicznego, twardy jak granit, odporny na korozje, mróz i mało nasiąkliwy. Jego dostawa trwała 1,5 roku. Obecnie nie jest już eksploatowany, a gmach BGK jest najbardziej znanym przykładem wykorzystania tego materiału w polskiej architekturze.

Płaskorzeźby w ryzalicie wykonane zostały według projektu prof. Jana Szczepkowskiego. Umieszczone w nim wejście prowadzi do ogromnego westibulu, gdzie posadzki wyłożono marmurem, a ściany i plafon wykonano z alabastru. Prawdopodobnie po raz pierwszy ten materiał został wykorzystany jako okładzina ścienna. Z westibulu przechodzi się do sal operacyjnych, niegdyś zajmujących cały parter. Marmurowe lady i podłogi, stropy z cegiełek szklanych delikatnie filtrujących światło oraz stiukowe ściany w kolorze szaro-niebieskim nadawały pomieszczeniom spokoju i powagi.

Monumentalne, marmurowe schody posiadają lustrzane ściany i witraże zaprojektowane przez prof. W. Jastrzębowskiego. Na pierwszym piętrze znajdują się gabinety i sale konferencyjne o poważnym i surowym wyglądzie, zgodnym ze swoim przeznaczniem. Sale dyrekcyjne na II piętrze zostały pomysłowo wyposażone w stiuki, marmury, mozaiki i lustra ścienne. W niektórych pomieszczeniach zaprojektowano supraporty wykonane przez artystów malarczy: Felicjana Kowarskiego, Zygmunta Grabowskiego, Wacława Borowskiego i Romualda Witkowskiego.

Przy wystroju wnętrz zastosowano kilka gatunków polskiego marmuru: Bolechowice, Zelejowa, Dębnik, Szewce i Morawica. Do tej pory wydobycie tego materiału było w Polsce dość zacofane. Dopiero budowa gmachu BGK i udzielenie zaliczek z warunkiem natychmiastowego sprowadzenia specjalnych maszyn, znacznie ten poziom podniosły.

W czasie II wojny światowej nie obeszło się bez zniszczeń, choć generalnie budynek miał wiele szczęścia. Najtragiczniejszym dla niego momentem był 26 września 1939, kiedy prawe skrzydło trafiła półtonowa bomba niszcząc dach i żelbetowe konstrukcje do trzeciego piętra. W sumie spadło na niego 9 bomb. Wkrótce budynek zajęli Niemcy, którzy zgodzili się na przeprowadzenie remontu przez polskich specjalistów. W czasie Powstania Warszawskiego zniszczeniu uległy jedynie wnętrza gmachu. Po wojnie siedziba BGK została przejęta przez Zarząd Miejski m.st. Warszawy, a później przez Prezydium Rady Narodowej.

Powrócono do przedwojennej idei rozbudowania gmachu. Prace prowadzono w latach 1949-1956 według projektu Hipolita Rutkowskiego. W ich wyniku budynek powiększono o 12 przęseł o siedmiu kondygnacjach od strony Alei Jerozolimskich, skrzydło od ul. Brackiej i Mysiej.

Działalność BGK została przerwana w 1948r. W latach PRL w budynku mieściły się głównie banki: Bank Inwestycyjny, Narodowy Bank Polski, Powszechna Kasa Oszczędności, Powszechny Bank Kredytowy i Bank Przemysłowo-Handlowy. Wyjątkiem była Polska Agencja Prasowa.

W 1997r. Bank Gospodarstwa Krajowego odzyskał swoją przedwojenną siedzibę. W 1999r. wymieniono drzwi obydwu wejść. Marmurowe posadzki i schody przedsionków zastąpiono płytami z granitu. Zainstalowano dodatkowo udogodnienia dla osób niepełnosprawnych. W 2000r. między wejściami do budynku zamontowano logo BGK z napisem BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO Bank Państwowy założony w 1924 roku.

W 2011r. zakończono remont prowadzony pod kierunkiem Stanisława Sołtyka i we współpracy z prof. Andrzejem Kossem, rzeczoznawcą Ministerstwa Kultury I Dziedzictwa Narodowego. Prace nadzorowała Ewa Nekanda – Trepka, stołeczny konserwator zabytków oraz dyr. Grażyna Lendzion z Zarządu Dróg Miejskich.

Zniszczone fragmenty elewacji wycięto i wypełniono tzw. flekami  (w sumie 1823 sztuk), materiałowo i kolorystycznie dopasowanymi do oryginalnej okładziny. Zastosowano mineralne i ołowiane fugi, odporne na wypłukiwanie. Zdecydowano się na pozostawienie wgłębień po kulach z czasów II wojny światowej. Obecnie BGK przygotowuje się do rewitalizacji wnętrz.

Gmach BGK jest jednym z najznakomitszych budynków użyteczności publicznej powstałych w latach międzywojennych w Warszawie. O jego klasie świadczy również bardzo szybkie wpisanie go na listę zabytków w 1965r., czyli po 34 latach jego istnienia.

Bibliografia:

Pańkowski Jerzy: Gmach Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie. Architektura i Budownictwo, nr 10/1932, str. 301-320.

Zabytkowy budynek BGK jak nowy. Kurier Warszawski, nr 3 (23), s. 10-11.