Klimat Warszawy

Adres: ulica Brzozowa 5

Data budowy: 1501-1550 / 1601-1700 / 1752 / 1930-1939 / 1956-1961

Architekt: Tadeusz Makowski (powojenna odbudowa)

Styl Architektoniczny: gotyk

Początkowo miejsce to było tylną posesją kamienicy Bornbachów przy Rynek 2, powstałej około 1451 roku. W XVI wieku wzniesiono tu budynki gospodarcze: oficynę połączoną z domem na Rynku wąskim skrzydłem wzdłuż Celnej, późnogotycki budynek (prawdopodobnie spichlerz) zbudowany nad dawną uliczką podmurną oraz dobudówkę, do której włączono mur i boczną ścianę Bramy Gnojnej z końca XIV wieku.

Budynek spichlerza wznosił się na arkadach i opierał ścianą wschodnią o mur obronny. Narożnikiem natomiast dotykał Bramy Gnojnej. Był dwukondygnacyjny i przykryty dwuspadowym dachem ze szczytami. Prawdopodobnie około 1626 roku dom przebudowano na kamienicę mieszkalną. Zamurowano i podpiwniczono uliczkę podmurną, która została wchłonięta przez budynek. Zlikwidowano szczyt od ulicy Celnej, a elewację zabezpieczono przerzucając nad ulicą łuk rozporowy.

Po 1752 roku budynek częściowo rozebrano i przebudowano z inicjatywy nowego właściciela, regensa konwiktu  - Jana Ciecierskiego. Z tej przebudowy pochodzi barokowa elewacja od ulicy Brzozowej. Nadbudowano wówczas trzecie piętro. W wyniku poszerzenia ulicy Celnej po 1832 roku rozebrano Bramę Gnojną z zachowaniem jednej ściany, która stanowiła od teraz boczną ścianę budynku. Elewację ujednolicono z boczną elewacją kamienicy przy Rynek 2.

Ze zniszczeń wojennych kamienica zachowała mury magistralne wzdłuż ulic Brzozowej i Celnej. W czasie badań w latach 1956-1957 odkryto i zabezpieczono ścianę oraz część późnogotyckiego budynku nad dawna podmurną. Pracami kierował Stanisław Żaryn. W latach 1956-1961 kamienicę odbudowano pod kierunkiem Tadeusza Makowskiego. Zrekonstruowano gotyckie partie muru oraz odtworzono przesklepienie uliczki podmurnej wraz z jej wylotem na ulicę. Od Brzozowej mamy wysokie przyziemie z cokołem, na którym odsłonięto duże nieregularne kamienie. Przyziemie wieńczy profilowany gzyms.

Wnętrza kamienicy zaprojektowano na nowo zachowując szesnastowieczne fundamenty, mury magistralne oraz XVII I XVIII wieczne piwnice sklepione kolebkowo. Piwnice mieszczą się pod drugim traktem (dawna podmurna), trzecim traktem (dawna oficyna) i skrzydłem bocznym. Do wysokości drugiego piętra wyeksponowano wewnętrzne lico bocznej ściany wraz ze śladami spływu sklepienia wnętrza bramy. Trójkątny szczyt nad wylotem uliczki podmurnej jest dodanym po wojnie elementem wkomponowanym w dawne relikty.

W przyziemiu znajduje się resztka spływu sklepienia wnętrza bramy z XV-XVI wieku. Na lewym skraju znajdują się szczątki wewnętrznego łęku przejazdowego i późniejszego zamurowania, na którym znajduje się fragment dekoracji sgraffitowej, być może z XVII wieku.

Bibliografia:

Zieliński Jarosław: Atlas Dawnej Architektury Ulic i Placów Warszawy. Tom 1 (A-B). Warszawa: TOnZ, 1995. ISBN 83-902793-5-5.