Klimat Warszawy

Adres: ulica Świętojańska 8

Data budowy: XIV/XV wiek / 1837-1842 / 1948-1956

Architekt: Mikołaj Tyrold, Piotr Zomerfeld / Adam Idźkowski / Jan Zachwatowicz i Stanisław Marzyński

Styl architektoniczny: gotyk nadwiślański

Katedra św Jana jest najstarszą świątynią w Warszawie. Jest jednym z najważniejszych miejsc dla kultury polskiej. Miały tu miejsce koronacje królewskie, pierwszą była koronacja Cecylii Austriaczki, żony Władysława IV (1637). W XVII wieku koronowano tu Stanisława Leszczyńskiego (1705) i Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764). Piotr Skarga wygłaszał tutaj swoje słynne kazania, a Władysław IV Waza zaprzysięgał swoje pacta conventa. W Katedrze Warszawskiej zaprzysiężono również konstytucję 3 maja w 1791 roku oraz odczytano ustawę sejmowa powołującą Komisję Edukacji Narodowej.

Pierwszą udokumentowaną datą w historii świątyni jest 1339 rok. W ówczesnym, drewnianym kościele parafialnym p.w. Ścięcia Św. Jana Chrzciciela miał miejsce sąd prowadzony przez delegatów papieża Benedykta XII, którego wyrok nakazał Krzyżakom oddać Polsce zrabowane ziemie i zapłacić odszkodowania.

W latach 1398-1406 kościół został podniesiony do rangi kolegiaty, głównie dzięki staraniom księcia Janusza Starszego z rodu Piastów. Warszawa stała się stolicą jego księstwa i tutaj wzniósł okazałą, murowaną świątynię gotycką. Po śmierci ostatniego księcia mazowieckiego opiekę nad świątynią przejął król Zygmunt Stary i królowa Bona, a później Anna Jagiellonka, żona Stefana Batorego. Znaczenie kościoła zaczęło wzrastać w XVI wieku za Jagiellonów, był ściśle związany z Zamkiem Królewskim. Pod koniec XVI wieku był to jeden z najważniejszych kościołów w Polsce. Czasy największej świetności to oczywiście czasy królewskich koronacji.

W XVII wieku świątynię przebudowano w stylu barokowym. Był to jeden z najbogatszych kościołów na ziemiach polskich. Ołtarz główny ufundował król Zygmunt III Waza w latach 1611-1618. Stalle przedstawiające odsiecz wiedeńską z 1683 ufundował Jan III Sobieski.

W 1798 kolegiatę podniesiono do rangi katedry, a w 1817 do rangi archikatedry. 

Budowlę przebudowano w pierwszej połowie XIX wieku według projektu Adam Idźkowskiego, który nadał świątyni formy angielskiego neogotyku. W takiej formie przetrwała do czasu II wojny światowej.

We wrześniu 1939 katedra została uszkodzona przez bomby Luftwaffe i ostrzał artyleryjski. W 1944 roku w czasie Powstania Warszawskiego Niemcy wprowadzili do wnętrza świątyni czołg obładowany materiałami wybuchowymi, eksplozja zniszczyła znaczną część budowli. Po upadku powstania, oddziały Vernichtungskommando wysadziły katedrę w powietrze ładunkami trotylu. Zniszczeniu uległo 90% murów. 

Katedrę odbudowano  w latach 1948-1956 pod kierunkiem Jana Zachwatowicza i Stanisława Marzyńskiego. Architekci przywrucili budowli pierwotny wygląd z XIV wieku w stylu tzw. gotyku nadwiślańskiego. Nie zdecydowano się na rekonstrukcję zgodnie ze stanem sprzed wojny ze względów ideologicznych. Angielski neogotyk był stylem zbyt kosmopolitycznym. We wnętrzach odbudowanej świątyni umieszczono ocalałe zabytki, wśród nich arcydzieło rzeźby gotyckiej, figurę Chrystusa Ukrzyżowanego, która znajduje się w barokowej Kaplicy Baryczków. W 1960 roku kościół zyskał rangę bazyliki.

Wewnątrz znajdują się ciemne witraże, przez co do środka wpada mało światła. Katedra ma gwiaździste sklepienie z ceglanymi żebrami. Przy ołtarzu głównym znajdują się zrekonstruowane barokowe stalle. Do najcenniejszych należy renesansowy nagrobek ostatnich książąt mazowieckich, Stanisława i Janusza oraz wspomniana kaplica Baryczków. W podziemiach spoczywają wybitni Polacy m.in.: Stanisław August Poniatowski, Ignacy Paderewski, Ignacy Mościcki, Gabriel Narutowicz czy Henryk Sienkiewicz.

Latem od lipca do września w każdą niedzielę o godzinie 16:00 odbywają się koncerty muzyki organowej. Podziemia można zwiedzać codziennie od 10:00 do 13:00 oraz od 15:00 do 17:30.

Bibliografia:

Giergoń Paweł: Katedra św. Jana. www.sztuka.net, 02.02.2004, dostęp 28.07.2011.

Kwiatkowska Maria: Katedra św. Jana. Warszawa: PWN, 1978.

Zagrodzki Tadeusz: Gotycka architektura katedry św. Jana w Warszawie. Warszawa: DiG, 2000. ISBN 83-7181-163-2.