Klimat Warszawy

Adres: ulica Piwna 9

Data budowy: 1356 / 1631- 1636 / przed 1752 / 1950-1959

Architekt: ? / Jan Spinola (?) / Karol Bay / Jan Grudziński

Styl architektoniczny: barok

Pierwszy murowany, gotycki kościół zbudowano prawdopodobnie pod koniec XIV wieku lub na początku XV, choć niektóre źródła za datę budowy podają już rok 1356, a nawet 1353. Budowę ufundował książę mazowiecki Siemowit III. Książę w tym celu sprowadził z Pragi zakon księży Augustianów. Zgodę na to wydał Papież Innocenty VI 5 lipca 1356. W 1478 roku całą Piwną wraz z kościołem strawił pożar. Mury popękały, spłonął niemal cały wystrój wnętrz oprócz jednego obrazu z wielkiego ołtarza.

W XVI wieku na dziedzińcu klasztornym obradowały sejmiki generalne województwa mazowieckiego. W latach 1631- 1636 przebudowo świątynię w stylu wczesnobarokowym prawdopodobnie wg proj. Jana Spinoli. Zmieniono wówczas orientację budowli, teraz fasada wychodziła na wschód, czyli na ulicę Piwną, a prezbiterium umieszczono po sronie zachodniej. Kościół miał formę bazyliki trójnawowowej z dwiema kaplicami w przedłużeniu naw bocznych.

Od końca lat 20. XVIII wieku do około 1752 dokonano kolejnej przebudowy. Projektantem był wybitny architekt, Karol Bay, który nadal budowli formy późnego baroku. Świątynia zyskała m.in. zupełnie nową fasadę, którą zdobiły rzeźby Jana Jerzego Plerscha. Ten sam artysta był również twórcą dekoracji rzeźbiarskiej m.in. głównego ołtarza.

Z powodu udziału w powstaniu styczniowym w 1864 władze carskie dokonały kasaty klasztoru wraz z konfiskatą jego dóbr. Kościołem zarządzała katedra św. Jana, a od 1881 księża diecezjalni. W latach 1907-1910 przeprowadzono remont wnętrz, a w 1925 roku odrestaurowano fasadę kościoła.

W czasie II wojny światowej kościół został niemal zrównany z ziemią, ocalały jego podziemia i niektóre, dolne fragmenty fasady i murów bocznych. Prace nad odbudową pod kierunkiem Jana Grudzińskiego prowadzono do 1959 roku. Architekt wprowadził pewne zmiany, m.in. podwyższył szczyt budowli nawiązując do ryciny Johanna Mathiasa Steudlina z 1730 roku ukazującą szczyt, ktory w rzeczywistości nigdy nie istniał.

Obecne wnętrza powstały w latach 60. według projektu siostry Almy Skrzydlewskiej (z wykształcenia architekta). Powstało piękne i jedyne w swoim rodzaju wnętrze. Warto zwrócić uwagę na Stacje Męki Pańskiej (1960-1962). Najbardziej znaną pracą Szydłowskiej jest uzupełniony drutem w zarysie spalony krzyż z XVII wieku, znajdujący się w filarze nawy głównej. Od 1958 roku kościolem kierują siostry Franciszkanki.

W ostatnich latach prowadzone były prace restauracyjne nad kościołem. Elewacjom nadano mocną, żółtą barwę wzorowaną na barwie odkrytych na fasadzie starych zapraw. W 2009 roku w puste nisze powróciły cztery zrekonstruowane rzeźby, które uległy zniszczeniu w czasie wojny. Dwie figury w dolnych niszach niegdyś wykonał Jan Jerzy Plersch. Nie ma pewności co do autora rzeźb w niszach górnych. Przy odtworzeniu czterech posągów wykorzystano animację komputerową, która potem była wzorem dla rzeźbiarzy. Figury odlano z tzw. cementu romańskiego o mocnej, żółtobrązowej barwie.

Nad główne wejście powróciła również płaskorzeźba z symbolem augustianów - płonącym sercem przebitym strzałą.

Bibliografia:

Bartoszewicz Julian:  Kościoły Warszawskie rzymsko-katolickie opisane pod względem historycznym . Warszawa, 1855, str. 63-78.

Kościoły Warszawy w odbudowie Red. Tomaszewski Antoni S. Warszawa: Rada Archidiecezjalna Odbudowy Kościołów Warszawy, 1955.

Giergoń Paweł: Kościół św. Marcina. www.sztuka.net, 01.03.2004, dostęp 28.10.2009.

Urzykowski Tomasz: Święci zrekonstruowani komputerowo wrócili na Piwną. Gazeta Wyborcza Stołeczna, 26.11.2009, dostęp 27.07.2011.