Warszawska Wytwórnia Wódek "Koneser"

Szmulowizna

Adres: ulica Ząbkowska 27/31

Data budowy: 1897

Architekt: nieznany

Styl architektoniczny: neogotyk

Jest to jeden z najciekawszych zabytków przemysłowych w Warszawie. W 1867 roku w miejscu rogatek ząbkowskich zbudowano Fabrykę Oczyszczania Spirytusu z inicjatywy polsko-rosyjskiego Warszawskiego Towarzystwa Oczyszczania i Sprzedaży Spirytusu, które podobny zakład miało już na Powiślu. Kompleks liczący 50 tyś m2 znajduje się między ulicami Ząbkowską, Markowską, Białostocką i Nieporęcką. Jej założyciele zobowiązali się wobec władz do oczyszczania rocznie miliona wiader spirytusu.

Największy rozwój firmy miał miejsce w okresie międzywojennym. W tym czasie zatrudniano tu ponad 400 pracowników. Przez ponad sto lat wyprodukowano tu miliony litrów wódki rozmaitych gatunków. To właśnie tutaj stworzono wódki: Wyborową (1927 r.) oraz Luksusową (1928 r.), ale też inne jak: Żubrówka, Żytniówka, Wystawowa, Przepalanka, Chlebowa, Świtezianka, Redlówka, Siwucha czy Starka.

Mieszkańcy Pragi wciąż mówią na Wytwórnię Koneser – Monopol, określenie to pochodzi od międzywojennej nazwy fabryki: Państwowy Monopol Spirytusowy - Rektyfikacja Spirytusu i Wytwórnia Wódek.

Jest to szereg zabudowań z czerwonej cegły z charakterystyczna bramą wjazdową, przypominający budowle średniowieczne. Szczególną urodą odznacza się główna brama wjazdowa od strony ul. Ząbkowskiej.

Tutaj uruchomiono też jedną z pierwszych w Warszawie studni z wodą oligoceńską. Mieszkańcy Pragi korzystali z niej już podczas I wojny światowej, kiedy to wycofujący się w 1915 roku Rosjanie wysadzili w powietrze m.in. Most Kierbedzia, pod którym biegły na Pragę rury z wodą z warszawskich wodociągów. Woda oligoceńska, czerpana tutaj z głębokości 260 m, służyła głównie do produkcji wódek. Ze studni mieszkańcy mogą korzystać do dziś.

W jednym z budynków od strony Markowskiej, w 1918 roku zorganizowano mennicę, produkującą medale, bilon i odznaki. W latach 30. w piwnicach mieścił się skarbiec Funduszu Obrony Narodowej. W 1938 r. przekształcono ją w Polski Przemysł Wódczany Sp. Akc. Rektyfikacja Warszawska. Obecnie kompleks ten nosi nazwę Warszawska Wytwórnia Wódek "Koneser". Dziś w jednej z hal w dębowych beczkach dojrzewa winiak, leżakując przez trzy tygodnie. Destylaty do niego sprowadza się z Francji. W innym budynku w wielkich metalowych zbiornikach przechowywany jest oczyszczony spirytus. Zbiorniki są wysokie na ponad 9 m i pomieścić mogą po 400 tys. litrów płynu.

W ostatnich latach produkcja zmalała, firma zaś popadała w długi. Ratunkiem dla bankrutującej fabryki miało być przekształcenie jej w centrum kultury. Powstało społeczne stowarzyszenie Monopol Warszawski, które promowało nową funkcję Konesera. Zakład zaczął udostępniać pomieszczenia fabryczne na pracownie, galerie artystyczne i awangardowe przedstawienia teatralne.

W części fabrycznych pomieszczeń działa już m.in. Teatr Wytwórnia (teatry z całej Polski, ale też wystawy, wernisaże, projekcje filmowe), Galeria Luksfera (fotografia artystyczna), Galeria Klimy Bocheńskiej (sztuka nowoczesna, w szczególności sztuka video i sztuka nowych mediów), Magazyn Praga (concept store prezentujący prace polskich, młodych designerów, wzbogacony o modernistyczne meble polskie i zagraniczne z lat 50, 60 i 70-tych ). Niedawno zadomowił się tu świetny Antykwariat Warszawski. Teren zakładu ma szansę stać się kulturalnym centrum Pragi.