Kościół św. Anny w Wilanowie

Wilanów Królewski

Adres: ulica Kolegiacka 1

Data budowy: 1772 / 1857-1870

Architekt: Jan Kotelnicki, Henryk Marconi

Styl architektoniczny: neorenesans

Już w XIV w. w miejscu tym stał drewniany kościół św. Leonarda. Następnie w XVI w. powstała również drewniana, późnogotycka świątynia z wolnostojącą dzwonnicą.

Murowany kościół ufundował książe August Adam Czartoryski. Autorem projektu był Jan Kotelnicki. W latach 1799-1831 Aleksandra z Lubomirskich Potocka wyposażyła wnętrza w dzieła sztuki. Najcenniejszym z nich jest zachowany do dziś obraz „Zwiastowanie Najświętszej Maryi Panny” (pędzla włoskiego malarza z XVII w.), umieszczony w ołtarzu głównym.

Autorem obecnego kształtu świątyni był Henryk Marconi, który w latach 1857–1870 dokonał jej przebudowy na polecenie Aleksandry i Augusta Potockich, ówczesnych właścicieli Wilanowa. Marconi współpracował z Leonardem Marconi i Janem Hussem. Kościół został powiększony i przybrał formy neorenesansowe (wcześniej była to świątynia barokowa). Do nawy głównej dobudowano prezbiterium i dwie kaplice. Wówczas również powstała charakterystyczna kopuła z transeptem. W kaplicy Potockich znajdują się sarkofagi i epitafia, groby natomiast umieszczono w krypcie pod kaplicą.

Rzeźby na fasadzie są dziełem Syrewicza. Dekoracje ścienne wykonał Antoni Kolberg. Stacje męki pańskiej otaczające kościół pochodzą z lat 1857-1863 i są dziełem Henryka Marconiego.

Kościół został zdewastowany w czasie I wojny światowej. Wojska pruskie zdarły z elewacji pięknie tłoczoną blachę miedzianą. Kopuła służyła za obserwatorium całej doliny Wisły. Podczas II wojny światowej w budowlę uderzyło kilka pocisków armatnich, a wnętrza zostały splądrowane. W czasie powstania warszawskiego świątynia służyła Niemcom za obóz dla internowanych. Cenne przedmioty wówczas zrabowano. Mimo tego kościół przetrwał wojnę i jest jednym z najcenniejszych zabytków Wilanowa.