Klimat Warszawy

Adres: ulica Stanisława Kostki Potockiego 10/16

Data budowy: 1677-1696 / 1723-1732 / 1775-1778 / 1848-1850

Architekt: Augustyn Wincenty Locci

Styl architektoniczny: barok

23 kwietnia 1677r. Jan III Sobieski kupił wieś zwaną Milanów. Wkrótce nazwę zmieniono na Villa Nova, nawiązując do tradycji antycznych. Nowa nazwa uległa z czasem spolszczeniu i przekształciła się w Wilanów. Pierwotna rezydencja nie była duża, nadworny architekt króla, Augustyn Locci wzniósł tutaj parterowy dwór. Po sukcesach i rosnącym znaczeniu na arenie politycznej króla, rezydencję zaczęto rozbudowywać.

W wyniku prac prowadzonych w latach 1677-1696, budowla połączyła w sobie elementy dworu szlacheckiego, włoskiej willi ogrodowej i francuskiego pałacu w stylu Ludwika XIV.

Po śmierci króla pałac odziedziczyli jego synowie. W 1720r. nabyła go jedna z najbogatszych kobiet w Polsce, Elżbieta Sieniawska. Przez 9 kolejnych lat kontynuowała prace budowlane rozpoczęte przez Sobieskiego w mocno już podupadłej posiadłości. Powstały wówczas boczne skrzydła zaprojektowane jeszcze za życia monarchy.

Posiadłość odziedziczyła córka Sieniawskiej, Maria Zofia Denhoffowa, po mężu Czartoryska. W latach 1730-1733 właścicielem Wilanowa był król August II Mocny, który znacznie przebudował pałac, szczególnie jeśli chodzi o wnętrza.

W połowie XVIII w. rezydencję odziedziczyła córka Czartoryskich, marszałkowa Izabela Lubomirska i to za jej rządów Wilanów odzyskał dawny blask. 69 lat później księżna marszałkowa przekazała posiadłość swojej córce i jej mężowi Stanisławowi Kostce Potockiemu. Dzięki niemu w 1805r. otwarto tu jedno z pierwszych muzeów w Polsce. Rodzina Potockich zarządzała Wilanowem do 1892r. Ostatnia z rodu, Aleksandra, zapisała rezydencję swemu kuzynowi Ksaweremu Branickiemu. Braniccy mieszkali tu do września 1944r. W końcu stycznia 1945r. opiekę nad pałacem przejęło Muzeum Narodowe w Warszawie.

Pałac

Pałac zbudowano na planie prostokątnej podkowy. Składa się z korpusu głównego z galeriami i wieżami oraz dwóch skrzydeł bocznych otaczających szeroki dziedziniec. Jest typową dla XVII i XVIII w. podmiejską rezydencją "entre cour et jardin" (między dziedzińcem a ogrodem). Wystrój elewacji ma charakter nie tylko dekoracyjny. Za pomocą symboli i alegorii zaczerpniętych głównie ze świata mitologii i antyku, gloryfikuje króla Jana III i jego żonę Marię Kazimierę.

Korpus główny ozdabiają płaskorzeźby przedstawiające sceny batalistyczne przedzielone scenami elekcji i koronacji Sobieskiego, a umieszczone na attykach figury antycznych bogów symbolizują cnoty królewskiej pary.

Skrzydła pałacowe ozdobione są umieszczonymi na attykach panopliami i scenami batalistycznymi jak również popiersiami ustawionymi na konsolach. Płaskorzeźby w archiwoltach przedstawiają sceny z Metamorfoz Owidiusza, zaś w niszach umieszczono alegoryczne posągi - uosobienia cech oraz idei głoszonych przez ówczesnych właścicieli Wilanowa.

Elewacja ogrodowa pałacu posiada cechy staropolskiego dworu ziemiańskiego z typowym dla niego sarmackim zamiłowaniem do malowniczości, bogactwa kolorystycznego i różnorodności materiału dekoracyjnego. Elewacje korpusu głównego zdobi bogata dekoracja plastyczna poświęcona oczywiście monarchowi i jego żonie. Znajdują się tu również popiersia cesarzy rzymskich i postaci z historii i mitologii antycznej. Na elewacjach galerii umieszczone są malowidła freskowe ilustrujące wybrane sceny z Odysei Homera i Eneidy Wergiliusza. Dekoracje w tarczach elewacji wykonał Francesco Fumo

Wystrój sztukatorski i malarski jest dziełem takich artystów jak Józef Szymon Bellotti, Jerzy Siemiginowski-Eleuter, Michelangelo Palloni, Claude Callot, Jan Samuel Mock (obrazy Augusta II Mocnego w Gabinecie Holenderskim). Ornamentyka regencyjna (lata 20. i 30. XVIII w.) jest dziełem Pietro Innocente Comperetiego. Autorem rzeźby gabinetowej jest Eliasz Hofmann z rodziny rzeźbiarzy działających dla Lubomirskich.

Park

Park stanowi integralną część założenia pałacowo-ogrodowego Wilanowa. Jest imponujący, niezwykle barwny i doskonale zadbany. To walory naturalne tej okolicy zdecydowały o umiejscowieniu pałacu właśnie tutaj. Tarasowy układ terenu oraz obecność zbiorników wodnych odpowiadały wymogom kształtowania barokowych założeń ogrodowych, pozwalały uzyskać ciekawe perspektywy widokowe i powiązanie ogrodu z otaczającym krajobrazem. Jan III Sobieski osobiście zasadził niektóre rośliny i drzewa.

Na przestrzeni wieków ogrody przekształcano zgodnie z aktualnie panującą modą. Obecny jego wygląd zawdzięczamy rekonstrukcji wykonanej pod okiem profesora Gerarda Ciołka w latach 50-tych XX w. Obecnie trwają prace rewitalizacyjne, w wyniku których dawny blask odzyska dwupoziomowy ogród barokowy, neorenesansowy ogródek różany, angielski ogród krajobrazowy oraz park krajobrazowy angielsko-chiński.

Ważnym elementem kompozycyjnym jest woda: Jezioro Wilanowskie, Potok Służewiecki oraz sztuczny staw z czasów Sobieskiego. Tworzą one specyficzny mikroklimat i romantyczną atmosferę.

Drzewostan stanowią głównie gatunki rodzime, dominują tu lipy (Tilia cordata), klony (Acer platanoides), graby (Carpinus betulus), wiązy (Ulmus laevis), topole białe (Populus alba), topole czarne (Populus nigra), dęby szypułkowe (Quercus robur) czy dęby czerwone (Quercus rubra). Z gatunków egzotycznych możemy wymienić miłorząb (Ginkgo biloba), surmię (Catalpa bignonioides), grujecznik (Cercidiphyllum japonicum), tulipanowca (Liriodendron tulipifera), platana (Platanus acerifolia), iglicznię (Gleditsia triacanthos). Wiele drzew stanowi bardzo cenne okazy, znajduje się tu 28 pomników przyrody.

Do parku wchodzimy bramą z dziedzińca pałacowego przekształconego w XIX w. z dwudzielnego na jeden obszerny plac z owalnym trawnikiem. Wiosną kwitną tu Magnolie x soulangeana, jedne z najstarszych drzew tego gatunku w kraju. Dziedziniec od parku oddziela pergola z bramą rzymską ozdobioną łacińskim wierszem Horaceg, wychwalającym wiejską samotność z dala od trosk życia: „Ducere Soliciatae Quam Iucunda Oblivia Vitae” (obecnie napis w konserwacji). Pergola została zbudowana na przedłużeniu północnego skrzydła pałacu w miejscu dawnych stajni i spichrzy, według projektu architekta Franciszka Marii Lanciego. Jest porośnięta pnączami winorośli japońskiej (Vitis coignetiae) i kokornaku (Aristolochia durior).

Przy północnym skrzydle pałacu znajdują się rokokowe partery kwiatowe wypełniane sezonowymi roślinami rabatowymi, tworzącymi wielobarwny dywan.

Obecnie w ogrodzie barokowym, a przede wszystkim na górnym tarasie prowadzone są badania archeologiczne oraz remont muru oporowego. Jest to pierwszy etap prac rewitalizacyjnych ogrodów. Duża część terenu jest poddana pracom wykopaliskowym, zaobserwować możemy ślady kolejnych ogrodów pałacowych, a pod nimi pozostałości osadnictwa od XV do XVII w.

Ogród angielsko-chiński powstał około 1784r. na zlecenie Izabelli Lubomirskiej na miejscu dawnego folwarku Sobieskiego według projektu Szymona Bogumiła Zuga. Na jego terenie znajduje się Góra Bachusa, która w czasach Jana III Sobieskiego była porośnięta winoroślą i zwieńczona rzeźbą Bachusa – boga wina, obecnie zastąpiona figurą Wiktorii.

Na rozległych polanach parku południowego rosną najstarsze drzewa, wśród nich ponad 200 letnie dęby oraz wiele gatunków egzotycznych. Jednym z najstarszych elementów jest staw, który istniał już za czasów króla Jana i pełnił najprawdopodobniej funkcje użytkowe.

Idąc na południe przechodzimy przez mostek i docieramy do zabudowań dawnego folwarku Stanisława Kostki Potockiego. Domek podstarościego i neogotycka elewacja holenderni zamykają park od strony południowej.

Pałac i park w Wilanowie jest niezwykle cennym zabytkiem Warszawy, jako jeden z nielicznych przetrwał zniszczenia II wojny światowej i dotrwał do czasów obecnych w niezmienionej postaci. W ostatnich latach został odrestaurowany, nadano mu mocną, żółtą barwę, zupełnie inną niż ta do której przywykliśmy. Jest to wynik analiz technicznych i długoletnich badań naukowych. Uznaje się, że w ich wyniku, przywrócono oryginalną, barokową kompozycję barwną pałacu w 90%. W słoneczny dzień robi duże wrażenie.

Wnętrza pałacu są niezwykłe. W soboty ich zwiedzanie indywidualne jest nieodpłatnie. Niestety wówczas nie możemy wejść do wszystkich pomieszczeń, więc warto wybrać się tu w ciągu tygodnia. Przez cały rok odbywają się tu imprezy kulturalne, spotkania literackie, zajęcia dla dzieci, programy edukacyjne i wykłady. Co roku latem na tarasie odbywają się koncerty muzyki poważnej.

Warto też odwiedzić serwis internetowy Muzeum Pałac w Wilanowie, by przekonać się, że zdecydowanie zasługuje ono na miano muzeum XXI w. Od strony multimedialnej serwis jest jednym z najlepszych w Polsce serwisów poświęconych instytucjom muzealnym. Oprócz informacji praktycznych i programowych znajdziemy tu liczne galerie zdjęć pałacu i parku zrobionych o różnych porach roku. Największe jednak wrażenie robią panoramy 3D z niesamowitych wnętrz barokowej rezydencji. Możemy również skorzystać z ciekawych modułów e-learningowych. Ostatnim, rewelacyjnym projektem muzeum jest seria filmów opowiadających o historii Pałacu, polecam!