Żółta Karczma, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

Ksawerów

Adres: Aleja Wilanowska 204

Data budowy: 1846

Architekt: Franciszek Maria Lanci

Styl architektoniczny: neorenesans

Żółta Karczma powstała w 1846 roku wg proj. Franciszka Marii Lanciego. Architekt wzorował się na włoskich i angielskich willach podmiejskich. Zróżnicowana bryła z dominującą kwadratową wieżą w malowniczy sposób wkomponowana została w krajobraz. Wysunięte przed lico ścian okapy dachów tworzą efekty światłocieniowe. Podtrzymywane są kroksztynami o delikatnym profilu.

Oberża 'Belle Vue" ("piękny widok") należała do rezydentów wilanowskich, którzy dzierżawili ją szynkarzom. Powstała w związku z budową drogi bitej łączącej Wilanów z Traktem Piaseczyńskim (dzisiejszą ul. Puławską). W inwentarzu z 1860 roku mamy dokładny opis oberży i całej posesji. Najważniejszym pomieszczeniem na parterze była izba szynkowa z piecem z białych kafli. Dla gości czekało 5 stołów i 5 ław. Na piętrze mieściły się pokoje mieszkalne. Na tyłach budynku znajdowały się dwie stajnie, wozownia, kloaka, chlew i studnia. Budynek karczmy i wozowni tworzyły dziedziniec zamknięty murowanym ogrodzeniem. Zachodni fragment posesji zajmował ogród owocowy. Piaszczysty grunt uniemożliwiał chodowanie tu wyszukanych roślin. Wiadomo, że niedaleko karczmy rosły akacje, a drewnianą altanę porastała winorośl. Ogrodem zajmował się ogrodnik Zbraniecki z Morysina.

Karczma nie wytrzymała konkurencji już istniejących karczm Wilanowa, Ursynowa i Wierzbna. W końcu upadła i pełniła różne funkcje. Od 1902 roku była siedzibą Towarzystwa Hodowli Psów Myśliwskich. W latach 30. XX wieku bywał tu Konstanty Ildefons Gałczyński. Odwiedzał swojego japońskiego przyjaciela Umedę, studenta filologii polskiej, który mieszkał tu w zamian za stróżowanie hodowli psów myśliwskich. Ponoć to Gałczyński nazwał to miejsce Żółtą Karczmą.

W czasie Powstania Warszawskiego wieżyczka była punktem obserwacyjnym powstańców. Budynek przetrwał wojnę, jednak przez lata popadał w ruinę. Przez jakiś czas nazywany był nawet "Starą Wieżą. W 1966 roku obiekt przeszedł na własność skarbu państwa. W latach 80. został odrestaurowany, a od 1984 roku mieści się tu siedziba Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego.