Klimat Warszawy

Adres: ulica Tamka 41 róg Okólnik 1

Data budowy: po 1681 / 1949-1954

Architekt: Tylman z Gameren / Mieczysław Kuzma

Styl architektoniczny: barok

Inicjatorem i fundatorem budowy był oligarcha krakowski, książę Janusz Ostrogski. Początkowo miał to być zamek warowny wzniesiony na wysokiej skarpie lecz nie został w pełni ukończony. Ostrogski zbudował piwnice i wzniósł mury. Z tego okresu pochodzi fundament, ceglany cokół na którym stoi budowla. Ostrogski przekazał teren rodzinie Denhoffów.

W czasie najazdu szwedzkiego, warownia została zrabowana i splądrowana. Późniejsze walki o Warszawę, przemarsze wojsk brandenburskich, szwedzkich i siedmiogrodzkich doprowadzały zamek do dalszej ruiny. Denhoffowie w roku 1681 odstąpili grunty Gnińskim.

Rozbudowę obiektu zainicjował podkanclerzy koronny, Jan Gniński. Zlecił on przebudowę obiektu na pałac wybitnemu architektowi pochodzenia holenderskiego, Tylmanowi z Gameren. W tym czasie udało się zrealizować jedynie północny pawilon boczny, mający być jedną z bocznych oficyn właściwej rezydencji.

W 1720 roku pałac przeszedł na własność ordynatów Zamoyskich, stąd inna, również spotykana nazwa – Pałac Ordynacki, ale i tutejsz ulica Ordynacka. Marcin Zamoyski dokonał kolejnej przebudowy, po której budowla otrzymała wystrój w stylu barokowym. Kolejnymi właścicielami byli Czapscy (1771), Chodkiewiczowie, a w końcu sekretarz policji miejskiej Michał Gajewski. W 1820 roku nowy właściciel dobudował drugie piętro i oficyny z przeznaczeniem na koszary.

Kolejne dekady XIX wieku to okres upadku posiadłości. Była siedzibą policji miejskiej, potem fabryki wyrobów gumowych, pensjonatu dla młodzieży, aż w końcu ulokowano tu schronisko dla bezdomnych.

W 1858 roku w wyremontowanym gmachu rozpoczął działalność Instytut Muzyczny, przemianowany w 1919 na Konserwatorium. Ta szkoła o wyższym profilu była kontynuatorką warszawskiego Konserwatorium z czasów młodości Fryderyka Chopina – wówczas Oddziału Muzycznego przy Wydziale Sztuk Pięknych Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego.

Uczył się tutaj, a następnie wykładał Ignacy Paderewski. Na początku XX wieku od strony południowej wybudowano pawilon koncertowy. W tym kształcie dotrwał do powstania w 1944 roku, podczas którego został prawie całkowicie zniszczony.

Pałac odbudowano w latach 1949-1954 pod kierunkiem Mieczysława Kuźmy. Napodstawie zachowanych rysunków Tylmana znajdujących się w Gabinecie Rycin BUW, budowli przywrócono wygląd z końca XVII w. Wnętrza otrzymały stylistycznie nową kompozycję Kuźmy, opartą na motywach późnego baroku, rokoka i klasycyzmu. Mieszane uczucia wzbudziło umieszczenie nowego detalu architektonicznego na elewacji wschodniej na tympanonie - popiersia Fryderyka Chopina.

Zygmunt Vogel „Widok pałacu Ordynackiego i klasztoru św. Kazimierza” (1785)

Muzeum Narodowe w Warszawie

W salach mieszczących od 1995 r. Muzeum Fryderyka Chopina odnajdziemy bogate plafony, sztukaterie i freski pompejańskie. Pałac niedawno został odrestaurowany w związku z modernizacją muzeum na rok Fryderyka Chopina. Obok powstał nowoczesny budynek mieszczący Centrum Chopina. Muzeum jest bardzo dobrze zorganizowane, stanowi obecnie jedną z najnowszych atrakcji turystycznych Warszawy.

Z Zamkiem Ostrogskich związana jest legenda o złotej kaczce pilnującej w podziemiach olbrzymiego skarbu. Odnalazł ją pewien ubogi czeladnik. Kaczka obiecała mu bogactwa, jeżeli wyda tylko na siebie 100 dukatów. Czeladnik jednak spotkał inwalidę, weterana bitwy pod Lipskiem, któremu oddał pieniądze. Kaczka pojawiła się, przeklęła go za złamanie przysięgi, po czym zniknęła. Na dziedzińcu przy Tamce stoi pomnik Złotej Kaczki w sadzawce. Pod zamkiem jest też niewielka fontanna z rzeźbą kaczki w koronie na głowie.

Bibliografia:

Jaroszewski Tadeusz S.: Księga Pałaców Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985, s. 38-40. ISBN 83-223-2047-7.